Με «κόκκινες κάρτες» για τους συστηματικούς κακοπληρωτές αλλά και μεγαλύτερη δυνατότητα των εταιρειών να ελέγχουν ποιον πελάτη αναλαμβάνουν, αλλάζει πλέον το τοπίο στη λιανική αγορά ρεύματος.

Το νέο καθεστώς για την αλλαγή προμηθευτή πήρε ΦΕΚ και αποκτά θεσμική ισχύ, φέρνοντας στο προσκήνιο το σύστημα των «Εντολών Επισήμανσης» το λεγόμενο debt flagging, που φιλοδοξεί να περιορίσει τον «ενεργειακό τουρισμό» και τη μετακίνηση καταναλωτών από εταιρεία σε εταιρεία αφήνοντας πίσω απλήρωτους λογαριασμούς.

Η υπουργική απόφαση των Σταύρου Παπασταύρου και Νικόλαου Τσάφου δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ, τροποποιώντας τον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας. Στην καρδιά του νέου μηχανισμού βρίσκονται τα debt flags: όταν ένας καταναλωτής συγκεντρώσει τρεις ενεργές επισημάνσεις από τρεις διαφορετικούς προμηθευτές, περιορίζεται το δικαίωμά του να μετακινηθεί σε άλλη εταιρεία. Το σύστημα, μάλιστα, δεν ξεκινά από μηδενική βάση, καθώς κατά την πρώτη εφαρμογή του μπορούν να ληφθούν υπόψη οφειλές που έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμες από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.

Για τον καταναλωτή, πάντως, αυτό δεν σημαίνει ότι ένας απλήρωτος λογαριασμός οδηγεί αυτομάτως σε «μπλόκο». Προηγούνται συγκεκριμένα στάδια, ειδοποιήσεις και δυνατότητα διακανονισμού. Εκεί που αλλάζει ουσιαστικά το παιχνίδι είναι ότι το ιστορικό των ληξιπρόθεσμων οφειλών αποκτά πλέον βάρος στην επόμενη μετακίνηση: οι προμηθευτές θα μπορούν να γνωρίζουν αν ένας υποψήφιος πελάτης έχει ενεργές επισημάνσεις και, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει ο Κώδικας, να αρνηθούν ακόμη και τη σύναψη νέας σύμβασης.

Τρία flags και «φρένο» στην αλλαγή εταιρείας

Το νέο μοντέλο στηρίζεται στις Εντολές Επισήμανσης, οι οποίες θα καταχωρίζονται στο πληροφοριακό σύστημα του αρμόδιου Διαχειριστή.

Η αλλαγή προμηθευτή επιτρέπεται κατά κανόνα, αλλά το ΦΕΚ προβλέπει δύο βασικές εξαιρέσεις. Η πρώτη είναι όταν έχει ήδη υποβληθεί εντολή απενεργοποίησης του μετρητή λόγω ληξιπρόθεσμων χρεών. Η δεύτερη είναι όταν υπάρχουν ενεργές Εντολές Επισήμανσης από τρεις ή περισσότερους διαφορετικούς προμηθευτές.

Με απλά λόγια, ένα flag δεν «κλειδώνει» τον καταναλωτή στην εταιρεία του. Ούτε δύο flags αρκούν από μόνα τους για να απαγορευτεί η αλλαγή. Όταν, όμως, ο ίδιος πελάτης εμφανίζεται ως υπερήμερος σε τουλάχιστον τρεις διαφορετικές εταιρείες και οι τρεις επισημάνσεις παραμένουν ενεργές, τότε περιορίζεται το δικαίωμά του να μετακινηθεί σε νέο προμηθευτή.

Υπάρχει, ωστόσο, μία σημαντική λεπτομέρεια: το γεγονός ότι ένας καταναλωτής έχει λιγότερα από τρία flags και άρα δεν έχει «μπλοκαριστεί» θεσμικά από την αλλαγή, δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε εταιρεία είναι υποχρεωμένη να τον δεχθεί.

Πότε μπορεί ο νέος προμηθευτής να πει «όχι»

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές για τη λειτουργία της αγοράς. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι ο προμηθευτής μπορεί να μην προχωρήσει σε σύναψη σύμβασης όταν ο υποψήφιος πελάτης έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές είτε από προηγούμενη σύμβαση με την ίδια εταιρεία είτε προς άλλον προμηθευτή.

Η δυνατότητα αυτή υπάρχει επίσης εάν στο πληροφοριακό σύστημα εμφανίζεται έστω μία ενεργή Εντολή Επισήμανσης ή εάν έχουν υποβληθεί τουλάχιστον δύο εντολές απενεργοποίησης του μετρητή λόγω χρεών μέσα στους δώδεκα μήνες πριν από την αίτηση του καταναλωτή.

Επομένως, χρειάζεται να διαχωριστούν δύο πράγματα. Τα τρία ενεργά flags είναι το όριο στο οποίο το ίδιο το κανονιστικό πλαίσιο «φρενάρει» την αλλαγή εταιρείας. Ακόμη και πριν από αυτό το σημείο, όμως, ένας νέος προμηθευτής μπορεί να αξιολογήσει το ιστορικό του πελάτη και να αποφασίσει ότι δεν θέλει να αναλάβει το σχετικό πιστωτικό ρίσκο.

Αυτό είναι ίσως και το πιο πρακτικό αποτέλεσμα του debt flagging: οι εταιρείες αποκτούν ένα εργαλείο ώστε να γνωρίζουν αν ένας υποψήφιος πελάτης αφήνει συστηματικά απλήρωτους λογαριασμούς πίσω του.

Δεν μπαίνει flag από τον πρώτο απλήρωτο λογαριασμό

Το νέο σύστημα, πάντως, δεν προβλέπει αυτόματη επισήμανση με την πρώτη καθυστέρηση. Εάν ένας λογαριασμός δεν πληρωθεί μέσα στην προθεσμία, η ληξιπρόθεσμη οφειλή εμφανίζεται στον επόμενο λογαριασμό, μαζί με τους προβλεπόμενους τόκους υπερημερίας. Ο πελάτης έχει ξανά περιθώριο να εξοφλήσει το ποσό μέχρι τη λήξη της νέας προθεσμίας.

Εφόσον περάσει άπρακτη και η δεύτερη προθεσμία, ο προμηθευτής ή εξουσιοδοτημένος συνεργάτης του πρέπει μέσα σε πέντε ημέρες να επικοινωνήσει με τον πελάτη, να του υπενθυμίσει την οφειλή και να του προτείνει διακανονισμό σε δόσεις. Ο καταναλωτής έχει στη συνέχεια πέντε ημέρες για να απαντήσει.

Οι διακανονισμοί δεν είναι εντελώς αυθαίρετοι. Η απόφαση προβλέπει ότι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη εύλογα, διαφανή και αναλογικά κριτήρια, όπως το ύψος του χρέους, η κατανάλωση, η κατηγορία στην οποία ανήκει ο πελάτης και τυχόν οικονομική επιβάρυνση από την καταβολή σε δόσεις.

Μόνο εάν ο καταναλωτής δεν δεχθεί τη ρύθμιση ή συμφωνήσει σε διακανονισμό και στη συνέχεια δεν τον τηρήσει, ο προμηθευτής μπορεί να περάσει στο επόμενο στάδιο.

Πότε φτάνουμε στην εντολή αποκοπής

Στην περίπτωση ενεργού πελάτη, ο προμηθευτής υποβάλλει τότε Εντολή Επισήμανσης του καταναλωτή ως υπερήμερου και, ταυτόχρονα, εντολή απενεργοποίησης του μετρητή λόγω των ληξιπρόθεσμων οφειλών. Για τις δύο αυτές κινήσεις ο πελάτης πρέπει να ενημερωθεί γραπτώς.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι από τη στιγμή που υποβάλλεται το flag η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Εάν ο καταναλωτής πληρώσει ή διακανονίσει την οφειλή του, ο προμηθευτής πρέπει να υποβάλει εντολή άρσης τόσο της επισήμανσης όσο και της απενεργοποίησης.

Μάλιστα, η απόφαση είναι σαφής ως προς τον χρόνο: η άρση πρέπει να υποβληθεί την ίδια ημέρα που πραγματοποιείται η πληρωμή ή ο διακανονισμός και να εκτελεστεί εντός της ίδιας ημέρας.

Εάν αντίθετα περάσουν δέκα ημέρες από την ενημέρωση για την εντολή απενεργοποίησης και ο καταναλωτής δεν έχει ούτε πληρώσει ούτε ρυθμίσει το χρέος, η εταιρεία μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση και να υποβάλει δήλωση παύσης εκπροσώπησης στον αρμόδιο Διαχειριστή.

Τι γίνεται με τα παλιά χρέη αν κάποιος έχει ήδη αλλάξει εταιρεία

Το σύστημα δεν αφορά μόνο όσους εξακολουθούν να είναι πελάτες της εταιρείας στην οποία χρωστούν.

Αν ένας καταναλωτής έχει ήδη φύγει και δεν εξοφλήσει τον τελικό λογαριασμό του, ο παλιός προμηθευτής έχει και πάλι τη δυνατότητα να κινηθεί εναντίον της οφειλής. Πρώτα πρέπει να επικοινωνήσει με τον πρώην πελάτη και να του προτείνει διακανονισμό.

Εάν η πρόταση απορριφθεί ή ο διακανονισμός δεν τηρηθεί, μπορεί να υποβάλει Εντολή Επισήμανσης. Δεν μπορεί, ωστόσο, ως προηγούμενος προμηθευτής να ζητήσει με την ίδια διαδικασία την απενεργοποίηση της παροχής που πλέον εκπροσωπείται από άλλη εταιρεία.

Εδώ βρίσκεται και ένας από τους αστερίσκους που βάζει η αγορά στο νέο σύστημα, καθώς τελικά δεν συμπεριλήφθηκε δυνατότητα αποκοπής για οφειλές προς πρώην προμηθευτές. Το εργαλείο που μένει στα χέρια της προηγούμενης εταιρείας, πέρα από τις νόμιμες διαδικασίες διεκδίκησης της οφειλής, είναι η καταχώριση του συγκεκριμένου χρέους στο σύστημα μέσω της επισήμανσης.

Το σύστημα κοιτάζει πίσω έως την 1η Ιανουαρίου 2024

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για την πρώτη εφαρμογή του μηχανισμού, καθώς το σύστημα δεν θα ξεκινήσει εξετάζοντας αποκλειστικά νέα χρέη.

Το ΦΕΚ προβλέπει ότι για την πρώτη υποβολή Εντολών Επισήμανσης μπορούν να ληφθούν υπόψη οφειλές πελατών και πρώην πελατών οι οποίες έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμες από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.

Η διατύπωση αυτή χρειάζεται προσοχή: δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η υπουργική απόφαση αποκτά αναδρομική ισχύ από το 2024. Σημαίνει ότι, κατά την πρώτη εφαρμογή του debt flagging, μπορεί να καταχωριστεί επισήμανση για ληξιπρόθεσμο χρέος που δημιουργήθηκε από την ημερομηνία αυτή και μετά.

Και πάλι, όμως, ο προμηθευτής δεν μπορεί να περάσει αυθαίρετα μία παλιά οφειλή στο σύστημα. Το ΦΕΚ προβλέπει ότι για την πρώτη υποβολή των επισημάνσεων πρέπει να ακολουθηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία.

Εάν κατά την πρώτη εφαρμογή προκύψουν για τον ίδιο καταναλωτή ενεργές επισημάνσεις από τουλάχιστον τρεις διαφορετικές εταιρείες, τότε περιορίζεται αυτομάτως η δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή.

Τι στοιχεία θα βλέπει ο νέος προμηθευτής

Το νέο καθεστώς ενισχύει αισθητά και τις πληροφορίες που μπορούν να χρησιμοποιούν οι εταιρείες όταν εξετάζουν έναν νέο πελάτη.

Στην αίτηση προσφοράς θα πρέπει να υπάρχει σαφής ενημέρωση ότι ο νέος προμηθευτής μπορεί να ζητά από τον Διαχειριστή ιστορικά στοιχεία κατανάλωσης έως δύο ετών, πληροφορίες για Εντολές Επισήμανσης και εντολές απενεργοποίησης, καθώς και τεχνικά χαρακτηριστικά της παροχής, όπως η συμφωνημένη ισχύς.

Παράλληλα, στον Κώδικα εισάγεται ρητή πρόβλεψη για συγκατάθεση του πελάτη ως προς την παροχή πληροφοριών σε τρίτους προμηθευτές σχετικά με ληξιπρόθεσμες οφειλές και τις σχετικές εντολές, όταν εξετάζεται αίτημα αλλαγής εταιρείας.

Με απλά λόγια, ένας καταναλωτής που επιχειρεί να αλλάξει εταιρεία δεν θα αξιολογείται πλέον μόνο με βάση τα στοιχεία που δηλώνει ο ίδιος στην αίτησή του. Ο νέος προμηθευτής θα μπορεί, μέσα στα όρια που θέτει ο Κώδικας, να έχει εικόνα και για το ιστορικό υπερημερίας του.

Τι συμβαίνει όταν ο λογαριασμός αμφισβητείται

Ξεχωριστή πρόβλεψη υπάρχει για τις περιπτώσεις στις οποίες ο καταναλωτής αμφισβητεί την οφειλή.

Ο νέος Κώδικας θέτει περιορισμούς στη δυνατότητα του προμηθευτή να προχωρήσει σε απενεργοποίηση του μετρητή ή σε καταγγελία της σύμβασης όταν έχει υποβληθεί έντυπο αμφισβήτησης του λογαριασμού και ο πελάτης έχει προσφύγει σε αρμόδια αρχή ή δικαστήριο, κατά τα ειδικότερα που προβλέπει η διάταξη. Εάν η προσφυγή απορριφθεί, η οφειλή επιβαρύνεται με τον νόμιμο τόκο υπερημερίας.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η εταιρεία είναι υποχρεωμένη να συνεχίσει επ’ αόριστον τη μεταξύ τους συμβατική σχέση. Όσο εκκρεμεί η διαφορά, ο προμηθευτής μπορεί να αρνηθεί την ανανέωση της σύμβασης, ενημερώνοντας εγγράφως τον πελάτη τουλάχιστον 30 ημέρες πριν από τη λήξη της. Εάν δεν γίνει η σχετική ενημέρωση εγκαίρως, η σύμβαση παρατείνεται αυτοδικαίως για 30 ημέρες.

Σχεδόν 3 δισ. ευρώ οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στην αγορά

Οι νέοι κανόνες έρχονται σε μία αγορά όπου τα απλήρωτα χρέη εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες πληγές της λιανικής.

Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ για το 2025, οι συνολικές ληξιπρόθεσμες οφειλές διαμορφώνονται στα 2,98 δισ. ευρώ. Από αυτά, περίπου 1,45 δισ. ευρώ αφορούν καταναλωτές που εξακολουθούν να είναι πελάτες της εταιρείας στην οποία χρωστούν, ενώ ακόμη μεγαλύτερο ποσό, περίπου 1,53 δισ. ευρώ, αντιστοιχεί σε πρώην πελάτες που έχουν ήδη μετακινηθεί σε άλλον προμηθευτή.

Το μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος βρίσκεται στη Χαμηλή Τάση, όπου οι οφειλές φτάνουν τα 2,13 δισ. ευρώ. Στη Μέση Τάση ανέρχονται σε 632,8 εκατ. ευρώ και στην Υψηλή Τάση σε 214,4 εκατ. ευρώ, ενώ περίπου 2,74 εκατ. παροχές εμφανίζουν ανεξόφλητες υποχρεώσεις.

Ακριβώς αυτή η συσσώρευση χρεών, και κυρίως το μεγάλο κομμάτι που αφορά καταναλωτές οι οποίοι έχουν ήδη φύγει από την εταιρεία στην οποία χρωστούν, βρίσκεται πίσω από την πολυετή συζήτηση για έναν μηχανισμό που θα περιορίζει τις συνεχείς μετακινήσεις οφειλετών χωρίς να στερεί αδιακρίτως από τους καταναλωτές τη δυνατότητα να αναζητήσουν καλύτερο τιμολόγιο.

Για τον καταναλωτή, πάντως, η ουσία είναι πλέον πιο καθαρή: ένας απλήρωτος λογαριασμός δεν συνεπάγεται αυτόματα «κόκκινη κάρτα», καθώς προηγούνται προθεσμίες και δυνατότητα ρύθμισης. Όσο όμως τα χρέη συσσωρεύονται και ο ίδιος πελάτης αφήνει ανεξόφλητες οφειλές σε διαδοχικούς προμηθευτές, το νέο σύστημα δημιουργεί πλέον ένα ιστορικό που τον ακολουθεί και μετά το τρίτο ενεργό flag μπορεί να βάλει πραγματικό φρένο στην επόμενη αλλαγή εταιρείας.

Πηγή: iefimerida.gr