Γράφει, η Πηνελόπη Κατσανίκα*
Είτε πρόκειται για μια πρωτοβουλία των ίδιων των γονέων είτε για μια διαδικασία που ξεκινά έπειτα από πρόταση και συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς του σχολείου (για παραπομπή σε φορείς όπως τα ΚΕΔΑΣΥ, Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα ή ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα), η απόφαση για αξιολόγηση είναι ένα ουσιαστικό βήμα στήριξης του παιδιού.
Όταν όμως έρχεται η ώρα της διαδικασίας, γονείς και εκπαιδευτικοί καλούνται να απαντήσουν στο ίδιο κρίσιμο ερώτημα: «Τι λέμε στο ίδιο το παιδί;»
Η διαχείριση της συζήτησης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την αξιολόγηση, καθώς και ο τρόπος που επικοινωνούμε τα αποτελέσματα, παίζει καθοριστικό ρόλο στο πώς θα βιώσει το παιδί αυτή τη διαδικασία: ως μια θετική εμπειρία στήριξης ή ως πηγή άγχους.
- Τι λέμε ΠΡΙΝ την αξιολόγηση
Το κλειδί στην επικοινωνία με το παιδί είναι η ειλικρίνεια, η απλότητα και η απουσία ενήλικων «ταμπελών».
Αποφεύγουμε τις ιατρικές ή «απειλητικές» λέξεις: Λέξεις όπως «εξέταση», «τεστ», «γιατρός» ή «πρέπει να δούμε αν έχεις πρόβλημα» αυξάνουν το άγχος.
Πλαισιώνουμε τη συνάντηση θετικά: Μπορούμε να πούμε:
«Θα πάμε να συναντήσουμε κάποιους ανθρώπους που η δουλειά τους είναι να συνεργάζονται με παιδιά, γονείς και δασκάλους. Εκεί θα κάνετε μαζί κάποιες δραστηριότητες, παιχνίδια, ζωγραφιές και γρίφους.»
Συνδέουμε τη συνάντηση με το σχολείο (αν η παραπομπή έγινε από εκεί):
«Μιλήσαμε με τη δασκάλα/τον δάσκαλό σου και είπαμε να ζητήσουμε τη βοήθεια κάποιων ειδικών, ώστε να βρούμε τρόπους να σου είναι πιο εύκολο το διάβασμα και το παιχνίδι στο σχολείο.»
Εξηγούμε τον λόγο με απλά λόγια:
Για την ομιλία: «Πάμε να δούμε πώς θα βοηθήσουμε τη γλώσσα σου να λέει πιο καθαρά κάποιες λέξεις.»
Για τη συγκέντρωση και τη μάθηση: «Πάμε να βρούμε με ποιον τρόπο μαθαίνεις εσύ καλύτερα.»
Για τη συμπεριφορά και τα συναισθήματα: «Θα δούμε τρόπους για να νιώθεις πιο ήρεμος/η στην τάξη.»
Δίνουμε πρακτικές λεπτομέρειες: Ενημερώνουμε το παιδί πότε θα πάμε, πόση ώρα θα μείνουμε και ότι οι γονείς θα είναι εκεί.
- Τι κάνουμε ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ της αξιολόγησης
Παραμένουμε ήρεμοι: Τα παιδιά λειτουργούν ως «συναισθηματικοί καθρέφτες» των μεγάλων. Αν οι γονείς έχουν άγχος, θα το εισπράξει και το παιδί.
Δεν επεμβαίνουμε στις απαντήσεις: Αφήνουμε το παιδί να απαντήσει μόνο του, ακόμα κι αν κάνει λάθος. Η αξιολόγηση δεν είναι σχολικό διαγώνισμα, αλλά μια αποτύπωση των δυνατών και ασθενέστερων σημείων του.
- Τι κάνουμε και τι λέμε ΜΕΤΑ την αξιολόγηση
Η στάση μας αμέσως μετά τη συνάντηση στέλνει το μήνυμα στο παιδί ότι η αξιολόγηση ήταν μια φυσιολογική, θετική εμπειρία.
Επιβραβεύουμε την προσπάθεια, όχι το αποτέλεσμα:
«Μπράβο που προσπάθησες και συνεργάστηκες τόσο ωραία!»
Αποφεύγουμε εκφράσεις όπως «τα πήγες τέλεια» ή «έκανες λάθη».
Ακούμε πώς ένιωσε το παιδί: Ρωτάμε απλά: «Πώς σου φάνηκε; Τι σου άρεσε περισσότερο από όσα κάνατε;»
Αποφορτίζουμε τη μέρα: Κάνουμε κάτι ευχάριστο μαζί μετά τη συνάντηση (π.χ. μια βόλτα στο πάρκο), ώστε η εμπειρία να κλείσει με θετικό πρόσημο.
- Πώς αξιοποιούμε την Αξιολογική Έκθεση και Τι λέμε στο παιδί για τα αποτελέσματα
Η παραλαβή της αξιολογικής έκθεσης (π.χ. της γνωμάτευσης του ΚΕΔΑΣΥ ή του διαγνωστικού φορέα) είναι μια στιγμή που συχνά φορτίζει τους γονείς. Ωστόσο, η έκθεση αυτή δεν είναι «ετυμηγορία», αλλά ένας οδικός χάρτης που δείχνει πώς θα υποστηριχθεί το παιδί στο σπίτι και στο σχολείο.
Α. Πώς την αξιοποιούν γονείς και εκπαιδευτικοί
Εστιάζουμε στα δυνατά σημεία: Διαβάζουμε προσεκτικά όχι μόνο τις δυσκολίες, αλλά και τις ικανότητες του παιδιού. Τα δυνατά του σημεία είναι το «σκαλοπάτι» πάνω στο οποίο θα στηριχθεί η παρέμβαση.
Δημιουργούμε μια ισχυρή ομάδα (Σπίτι – Σχολείο – Ειδικοί): Μοιραζόμαστε τις προτάσεις της έκθεσης με το σχολείο (π.χ. για παράλληλη στήριξη, τμήμα ένταξης ή προσαρμογές στην τάξη) ώστε να υπάρχει κοινή γραμμή πλεύσης.
Θέτουμε ρεαλιστικούς στόχους: Συνεργαζόμαστε με τους εκπαιδευτικούς και τους θεραπευτές χωρίς να βιαζόμαστε ή να πιέζουμε υπερβολικά το παιδί.
Β. Λέμε στο παιδί τα αποτελέσματα;
Η απάντηση είναι ΝΑΙ, αλλά με μέτρο, κατάλληλη προσαρμογή στην ηλικία και χωρίς διαγνωστικές ετικέτες.
Δεν διαβάζουμε την έκθεση στο παιδί καθώς περιέχει εξειδικευμένη επιστημονική και γραφειοκρατική ορολογία που απευθύνεται σε επαγγελματίες και μπορεί να μπερδέψει ή να τρομάξει ένα παιδί.
Δε χρησιμοποιούμε διαγνωστικούς όρους ως «ταμπέλες»: Όρους όπως «ΔΕΠΥ», «Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες» ή «Αυτισμός» αποφεύγουμε να τους χρησιμοποιούμε ανεπεξέργαστα, ειδικά σε μικρές ηλικίες, εκτός αν το παιδί είναι στην εφηβεία και ο ίδιος ο ειδικός κρίνει ότι μια τέτοια συζήτηση θα το ανακουφίσει.
Γ. Τι αποφεύγουμε μετά τα αποτελέσματα
Δεν χρησιμοποιούμε τα ευρήματα ως μέσο πίεσης: Φράσεις όπως «Αφού το λέει και η έκθεση του ΚΕΔΑΣΥ ότι δυσκολεύεσαι, γιατί δεν προσπαθείς περισσότερο;» πληγώνουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού.
Δε δείχνουμε απογοήτευση: Το παιδί πρέπει να νιώθει ότι η αγάπη, η αποδοχή και η αξία του δεν εξαρτώνται από καμία αξιολόγηση ή χαρτί.
Δεν το αντιμετωπίζουμε ως «ασθενές»: Διατηρούμε τις ίδιες ρουτίνες, τα όρια και τις προσδοκίες καθημερινότητας, προσαρμοσμένα στις δυνατότητές του.
Συμπέρασμα
Η αξιολόγηση, είτε γίνεται ιδιωτικά είτε μέσω των δημόσιων φορέων όπως τα ΚΕΔΑΣΥ, δεν είναι κρίση ούτε «τιμωρία». Είναι μια γέφυρα συνεργασίας ανάμεσα στην οικογένεια, το σχολείο και τους ειδικούς. Όταν προσπερνάμε τα ταμπού και μιλάμε στο παιδί με αγάπη, σεβασμό και ειλικρίνεια, του δίνουμε την ασφάλεια που χρειάζεται για να εξελιχθεί και να πετύχει.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Greene, R. W. (2014). The Explosive Child: A New Approach for Understanding and Parenting Easily Frustrated, Chronically Inflexible Children. Harper Paperbacks.
Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2012). The Whole-Brain Child: 12 Revolutionary Strategies to Nurture Your Child’s Developing Mind. Random House. (Ελληνική μετάφραση: “O νους του παιδιού”, Εκδόσεις Πατάκη).
World Health Organization (WHO). (2020). Helping Parents to Develop Skills for Supporting Children with Developmental Delays and Disabilities. WHO Guidelines.
American Academy of Pediatrics (AAP). (2019). Promoting Optimal Development: Identifying Infant and Young Child Mental Health Problems in Clinical Practice. Pediatrics, 144(5).
Ehmke, R. (2021). How to Talk to Your Child About Their Diagnosis. Child Mind Institute.
Kelly, K. (2019). How to Explain an Evaluation to Your Child. Understood.org Educational Foundation.
Dawson, P., & Guare, R. (2018). Smart but Scattered: The Revolutionary “Executive Skills” Approach to Helping Kids Reach Their Potential. Guilford Press.
*Τσακανίκα Πηνελόπη, Ειδικός Παιδαγωγός, Απόφοιτη του Τμήματος Ειδικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας,με Μεταπτυχιακές Σπουδές στις Επιστήμες της Αγωγής – Ειδική Εκπαίδευση του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και κάτοχος σειράς επιμορφώσεων σε θέματα εκπαίδευσης, διδακτικής και ψυχολογίας.
Πιστοποιημένος χορηγητής/εξεταστής MATHPRO–S τest
